W sierpniu 2022 roku „JAMA Psychiatry” opublikowała pierwsze randomizowane badanie z podwójnie ślepą próbą nad psylocybiną u osób uzależnionych od alkoholu. Odsetek dni ciężkiego picia wyniósł 9,7 procent w grupie psylocybinowej i 23,6 procent w kontrolnej. Trzy lata później szwajcarski zespół przebadał podobną populację i nie znalazł żadnej różnicy.
Oba wyniki pochodzą z recenzowanych czasopism. Różnica leży w konstrukcji badań — i to ona, a nie sam efekt cząsteczki, jest dziś głównym przedmiotem sporu w tej dziedzinie.
Zaczęło się od LSD, nie od psylocybiny
Pomysł, że klasyczny psychodelik może zmienić przebieg uzależnienia od alkoholu, jest starszy niż badania nad psylocybiną. W latach sześćdziesiątych przeprowadzono serię prób z LSD w programach leczenia alkoholizmu; ich wyniki zebrali dopiero w 2012 roku Teri Krebs i Pål-Ørjan Johansen. Metaanaliza objęła sześć randomizowanych badań i 536 uczestników, a iloraz szans na poprawę wyniósł 1,96 (95% CI 1,36–2,84; p = 0,0003) przy zerowej heterogeniczności.
Ta liczba bywa cytowana jako uzasadnienie całego nurtu, ale przegląd Srivastavy i Golda z 2025 roku wypunktowuje, co się za nią kryje: interwencje porównawcze nie były ustandaryzowane — obejmowały stymulanty, leczenie standardowe, a w jednej z prób samotne pisanie przez trzy godziny — a miary wyniku były nieostre. To materiał historyczny, powstały w dekadzie, w której zachodnia medycyna dopiero poznawała grzyby psylocybinowe.
Dziesięć osób w Albuquerque
Współczesny trop otworzyło badanie Michaela Bogenschutza z Uniwersytetu Nowego Meksyku, opublikowane w 2015 roku w „Journal of Psychopharmacology”. Dziesięciu ochotników z rozpoznaniem uzależnienia od alkoholu przeszło terapię motywującą, a następnie nadzorowane sesje z psylocybiną; grupy kontrolnej nie było.
Kluczowy był układ czasowy: abstynencja nie zwiększyła się istotnie w pierwszych czterech tygodniach, kiedy trwała sama psychoterapia, a wzrosła dopiero po sesjach z psylocybiną i utrzymała się w większości do trzydziestego szóstego tygodnia. Intensywność doznań w pierwszej sesji bardzo silnie wiązała się ze zmianą picia w tygodniach 5–8 (korelacje 0,76–0,89). Przy dziesięciu osobach i bez zaślepienia to przesłanka do zaprojektowania badania właściwego, nie wynik.
Badanie z JAMA Psychiatry: 95 osób i 13,9 punktu procentowego
Właściwa próba ruszyła w dwóch ośrodkach — na Uniwersytecie Nowojorskim i w Nowym Meksyku — a rekrutacja trwała od marca 2014 do marca 2020 roku. Zrandomizowano 95 osób, 49 do psylocybiny i 46 do difenhydraminy użytej jako aktywne placebo; do analizy pierwszorzędowej weszły 93. Średnia wieku wyniosła 45,8 roku, kobiety stanowiły 44,2 procent grupy. Obie grupy dostały ten sam dwunastotygodniowy program psychoterapii i różniły się wyłącznie tym, co podano podczas dwóch sesji w czwartym i ósmym tygodniu.
Pierwszorzędowym punktem końcowym był odsetek dni ciężkiego picia w ciągu 32 tygodni od pierwszej sesji: 9,7 procent wobec 23,6 procent, czyli różnica 13,9 punktu procentowego (95% CI 3,0–24,7; p = 0,01). Wielkość efektu w mierze Hedgesa wyniosła 0,52 — umiarkowana.
Pełna abstynencja pojawia się dopiero pod koniec obserwacji
Drugorzędowe punkty końcowe dają obraz mniej jednoznaczny niż główna liczba. W całym okresie od piątego do trzydziestego szóstego tygodnia pełną abstynencję zachowało 22,9 procent osób z grupy psylocybinowej i 8,9 procent z kontrolnej, ale przedział ufności ilorazu szans obejmował jedność (OR 3,05; 95% CI 0,89–10,40), więc różnica nie była istotna statystycznie. Dopiero w ostatnim miesiącu obserwacji odsetki wyniosły 47,9 wobec 24,4 procent (OR 2,84; 95% CI 1,17–6,89; p = 0,02).
Liczba osób, które trzeba objąć leczeniem dla jednego dodatkowego korzystnego wyniku, mieściła się między 4,0 a 8,2. Autorzy zaznaczają, że nie stosowali poprawki na wielokrotne porównania, więc te analizy mają charakter eksploracyjny.
Ślepa próba, która nie była ślepa
Najpoważniejszy zarzut wobec tego badania sformułowali sami jego autorzy, umieszczając go na pierwszym miejscu listy ograniczeń. Uczestnicy trafnie odgadli, co dostali, w 93,6 procentach pierwszych sesji i 94,7 procentach drugich, deklarując przy tym pewność rzędu dziewięćdziesięciu punktów na stu. Terapeuci odgadywali jeszcze skuteczniej — w 92,4 i 97,4 procentach przypadków.
Difenhydraminę wybrano dlatego, że wywołuje sedację i zaburzenia motoryczne, więc miała szansę zamaskować przydział. Nie zamaskowała. Zjawisko to, nazywane funkcjonalnym odślepieniem, ciągnie się przez całą dziedzinę — szerzej opisuje je przegląd badań klinicznych nad psylocybiną. Gdy pacjent i terapeuta wiedzą, kto jest w której grupie, oczekiwania obu stron stają się częścią interwencji.
Szwajcarska próba, która nie powtórzyła wyniku
W 2025 roku zespół Nathalie Rieser z Zurychu opublikował w „eClinicalMedicine” randomizowane badanie fazy drugiej z mannitolem jako placebo. Do analizy weszło 37 osób z ciężkim uzależnieniem, które ukończyły detoksykację w ciągu poprzedzających sześciu tygodni; interwencja obejmowała jedną sesję i krótką psychoterapię.
Nie stwierdzono różnic w żadnym z pierwszorzędowych punktów końcowych. Czas abstynencji po czterech tygodniach wyniósł średnio 16,80 dnia wobec 13,80 (p = 0,55; d Cohena 0,151), a średnie spożycie alkoholu na dobę było praktycznie takie samo (d = 0,11). Po sześciu miesiącach wielkości efektu mieściły się w granicach szumu.
Różnic konstrukcyjnych wobec badania amerykańskiego jest kilka i każda może mieć znaczenie: jedna sesja zamiast dwóch, krótka psychoterapia zamiast dwunastotygodniowego programu, pacjenci tuż po detoksykacji zamiast osób pijących mniej intensywnie, pomiar po czterech tygodniach zamiast po trzydziestu dwóch.
Dwa mniejsze badania z 2025 roku
Francuski zespół Amandine Luquiens opublikował w „Addiction” badanie wykonalności: spośród 350 przesiewanych pacjentów włączono 30 z ciężkim uzależnieniem i objawami depresyjnymi. Po dwunastu tygodniach abstynencję zachowało 11 z 20 osób w grupie aktywnej i 1 z 9 w kontrolnej (różnica 44 punkty procentowe; 95% CI 5,9–82; p = 0,043). Pierwszorzędowym celem była jednak wykonalność, nie skuteczność — a zaślepienie znowu zawiodło: czterech uczestników grupy kontrolnej odmówiło drugiej sesji po odgadnięciu przydziału (p = 0,019).
Duński zespół z Kopenhagi opisał w „Journal of Psychopharmacology” otwarte badanie z jedną sesją u dziesięciu osób; odsetek dni ciężkiego picia spadł o 37,5 punktu procentowego (95% CI od −61,1 do −13,9; p = 0,005). Najciekawsza jest tu farmakokinetyka: szczytowe stężenia psylocyny, czyli aktywnego metabolitu psylocybiny, różniły się między uczestnikami czterokrotnie. Grupy kontrolnej nie było.
Czego szuka się w mózgu
Trop mechanistyczny prowadzi przez korę przedczołową. W 2021 roku zespół Marcusa Meinhardta pokazał w „Science Advances”, że u szczurów wyciszenie receptora mGluR2 w tej okolicy wywołuje sztywność poznawczą i nadmierne poszukiwanie alkoholu, a psylocybina przywracała ekspresję receptora i ograniczała zachowania nawrotowe. To model zwierzęcy.
U ludzi materiał jest skromniejszy. Obrazowanie w ramach badania amerykańskiego objęło jedenaście osób — sami autorzy traktują je jako uzasadnienie dla większych badań, nie jako ustalenie. Analiza wtórna z 2025 roku w „American Journal of Psychiatry” wykazała u 84 uczestników spadek neurotyczności i impulsywności wobec grupy placebo, a spadek impulsywności wiązał się z niższym spożyciem alkoholu. Kierunek tej zależności pozostaje nierozstrzygnięty.
Gdzie ta dziedzina jest naprawdę
W rejestrze ClinicalTrials.gov takich badań jest kilkanaście i niemal wszystkie należą do fazy drugiej, z liczebnościami rzędu kilkudziesięciu osób. Fazę trzecią zarejestrowano dotąd jedną: prowadzi ją szpital uniwersytecki w Nîmes, obejmie 172 uczestników, a zakończenie zaplanowano na 2030 rok. Uniwersytet Nowojorski rekrutuje do badania mechanistycznego na 200 osób.
Doniesienie o otwartym przedłużeniu badania amerykańskiego ukazało się w maju 2026 roku jako streszczenie zjazdowe w suplemencie „Biological Psychiatry” — to komunikat konferencyjny, nie praca recenzowana.
Zarejestrowane leki na uzależnienie od alkoholu — naltrekson, disulfiram, akamprozat — mają niewielkie lub umiarkowane wielkości efektu i niską wytrwałość pacjentów w terapii. To dlatego ta dziedzina szuka czegoś innego, a nie dlatego, że psylocybina wykazała nad czymkolwiek przewagę.
W Polsce to nie jest terapia, tylko przedmiot badań
Psylocybina figuruje w polskim wykazie substancji psychotropowych grupy I-P, czyli w kategorii bez uznanego zastosowania medycznego. W żadnym kraju nie jest zarejestrowanym lekiem na uzależnienie od alkoholu, a wszystkie opisane wyżej podania odbywały się w ośrodkach klinicznych, w ramach protokołów badawczych, z kwalifikacją psychiatryczną i monitorowaniem parametrów życiowych.
Czy sama psylocybina uzależnia, to pytanie z zupełnie innej półki i ma własną odpowiedź opartą na farmakologii.
FAQ: psylocybina a uzależnienie od alkoholu
Czy psylocybina jest lekiem na uzależnienie od alkoholu?
Nie. Żaden organ rejestracyjny nie dopuścił jej w tym wskazaniu, a cała dostępna wiedza pochodzi z badań fazy drugiej i mniejszych prób otwartych.
Dlaczego jedno badanie wypadło pozytywnie, a drugie nie?
Różniły się niemal wszystkim poza cząsteczką: liczbą sesji, formą i długością psychoterapii, ciężkością uzależnienia u uczestników, momentem pomiaru i rodzajem placebo. Przy kilkudziesięciu uczestnikach takie różnice wystarczą, żeby wynik się odwrócił.
Co znaczy odsetek dni ciężkiego picia?
To standardowy punkt końcowy w badaniach nad uzależnieniem od alkoholu: udział dni, w których spożycie przekroczyło umowny próg, liczony metodą kalendarzową z relacji uczestnika. W badaniu z 2022 roku część deklaracji zweryfikowano oznaczeniem etyloglukuronidu, ale próbki zebrano od nieco ponad połowy grupy.
Czy w Polsce prowadzi się takie badania?
Nie. W rejestrze ClinicalTrials.gov polskie ośrodki występują wyłącznie w próbach nad psylocybiną w depresji.
Materiał kierowany jest do osób pełnoletnich (18+). Ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Tekst opisuje wyniki badań naukowych i nie zachęca do stosowania jakichkolwiek substancji ani nie opisuje dostępnej metody leczenia.
Źródła
- Percentage of Heavy Drinking Days Following Psilocybin-Assisted Psychotherapy vs Placebo in the Treatment of Adult Patients With Alcohol Use Disorder: A Randomized Clinical Trial — M. P. Bogenschutz i wsp., JAMA Psychiatry 79(10): 953–962, 2022
- Psilocybin-assisted treatment for alcohol dependence: a proof-of-concept study — M. P. Bogenschutz i wsp., Journal of Psychopharmacology 29(3): 289–299, 2015
- Lysergic acid diethylamide (LSD) for alcoholism: meta-analysis of randomized controlled trials — T. S. Krebs, P. Ø. Johansen, Journal of Psychopharmacology 26(7): 994–1002, 2012
- Psilocybin-assisted therapy for relapse prevention in alcohol use disorder: a phase 2 randomized clinical trial — N. M. Rieser i wsp., eClinicalMedicine 82, 2025
- Psilocybin in alcohol use disorder and comorbid depressive symptoms: results from a feasibility randomized clinical trial — A. Luquiens i wsp., Addiction, 2025
- Single-dose psilocybin therapy for alcohol use disorder: pharmacokinetics, feasibility, safety and efficacy in an open-label study — M. E. Jensen i wsp., Journal of Psychopharmacology, 2025
- A Tragedy of Errors: The State of Psychedelic Research in the Treatment of Alcohol Use Disorder — A. B. Srivastava, M. S. Gold, Brain Sciences 15(11): 1190, 2025
- Multidimensional Personality Changes Following Psilocybin-Assisted Therapy in Patients With Alcohol Use Disorder — B. A. Pagni i wsp., American Journal of Psychiatry, 2025
- Psilocybin-induced changes in neural reactivity to alcohol and emotional cues in patients with alcohol use disorder: an fMRI pilot study — B. A. Pagni i wsp., Scientific Reports 14, 2024
- Psilocybin targets a common molecular mechanism for cognitive impairment and increased craving in alcoholism — M. W. Meinhardt i wsp., Science Advances 7(47), 2021
- Open-Label Extension of Psilocybin-Assisted Therapy in Patients With Alcohol Use Disorder — B. A. Pagni i wsp., Biological Psychiatry 99(10), suplement zjazdowy, s. S102, 2026 — streszczenie konferencyjne
- Efficacy in Relapse Prevention: Psilocybin in Alcohol Use Disorder With Depressive Symptoms — CHU de Nîmes, rejestr ClinicalTrials.gov
- Neurobehavioral Mechanisms of Psilocybin-assisted Treatment for AUD — NYU Langone Health, rejestr ClinicalTrials.gov
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych — tekst jednolity — Dz.U. 2024 poz. 1139, ISAP
- Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii — tekst jednolity — Dz.U. 2023 poz. 1939, ISAP
