Psilocybe ovoideocystidiata — płynna kultura 12 ml

Okaz typowy, od którego zaczyna się formalny opis gatunku

Okaz, od którego zaczyna się formalna historia gatunku, zebrał Richard V. Gaines w czerwcu 2003 roku w hrabstwie Montgomery w Pensylwanii — na zrębkach drewna przy ścieżce w Evansburg State Park. Opis ukazał się cztery lata później: Psilocybe ovoideocystidiata Guzmán, Gaines i Ramírez-Guillén, w International Journal of Medicinal Mushrooms (tom 9, numer 1, strona 75, rok 2007). Współautorem był Gastón Guzmán, autor światowej monografii rodzaju.

Ta data jest sama w sobie ciekawostką: mowa o grzybie rosnącym pospolicie w dolinach rzek wschodnich Stanów i w miejskich nasadzeniach, w zasięgu dziesiątek milionów ludzi. A jednak do 2007 roku nie miał własnej nazwy, bo makroskopowo mieszał się z gatunkami już opisanymi, a to, co go wyróżnia, jest niewidoczne bez mikroskopu.

Epitet gatunkowy opisuje komórki, nie grzyba

Nazwa ovoideocystidiata znaczy dosłownie: mająca jajowate cystydy.

Cystydy to wyspecjalizowane, płone komórki hymenium, czyli warstwy zarodnikotwórczej pokrywającej blaszki. Płone znaczy: same zarodników nie wytwarzają. Siedzą między podstawkami i zwykle wystają nad ich poziom, a mykolodzy dzielą je według położenia — te na powierzchni blaszki to pleurocystydy, te na jej ostrzu to cheilocystydy. U tego gatunku jedne i drugie są obfite i jajowate w zarysie, i właśnie od nich wzięła się nazwa.

Dlaczego oznaczenie opiera się na komórkach, a nie na wyglądzie? Bo kształt i obecność cystyd są cechami stabilnymi: wynikają z genotypu, a nie z pogody w tygodniu wzrostu. Barwa kapelusza blaknie przy przesychaniu, rozmiar zależy od wilgotności, a cystyda ma ten sam zarys w materiale świeżym i w zielniku po dekadach. Guzmán zbudował na tej cesze część podziału wewnętrznego rodzaju — już w klasyfikacji z 1978 roku obecność albo brak pleurocystyd i cheilocystyd był jednym z kryteriów wydzielania jednostek podrodzajowych. Warto zauważyć, że u wielu gatunków Psilocybe pleurocystyd po prostu nie ma, i ten brak również jest informacją diagnostyczną. Jak czytać takie nazwy, rozkładamy w tekście o nazewnictwie i taksonomii grzybów.

Rzeka, teren zalewowy i wędrówka razem ze zrębkami

Gatunek należy do drewnolubnych łysiczek: rozkłada szczątki drewna i jest związany z siedliskami nadrzecznymi. Zasięg rodzimy obejmuje wschodnią część Ameryki Północnej, z pojedynczymi notowaniami na zachodzie kontynentu. To ekologia saprotrofa rozkładającego celulozę i ligninę, a nie symbionta — i właśnie dlatego gatunek daje się prowadzić w kulturze laboratoryjnej bez partnera roślinnego.

Gatunek wyróżnia się wśród drewnolubnych łysiczek rytmem rozwoju odwróconym względem reszty grupy, do której należy między innymi Psilocybe cyanescens.

Z gatunkiem wiąże się też historia rozprzestrzeniania. Doniesienia europejskie pochodzą ze źródeł popularnych, nie z opracowań florystycznych, więc nie są podstawą do mówienia o potwierdzonym zasięgu. Sam mechanizm jest natomiast dobrze opisany dla drewnolubnych łysiczek jako grupy: analiza kilkudziesięciu genomów przeprowadzona przez zespół A. R. McTaggarta wskazała transport zrębków, ściółki i sadzonek jako najbardziej prawdopodobną drogę wędrówki tych gatunków na półkulę północną.

Jak mykolog odróżnia go od Psilocybe caerulipes

Oba rosną na drewnie na wschodzie kontynentu i bywają mylone. Rozdziela je zestaw cech, nie jedna: zarodniki romboidalne do podromboidalnych, o wymiarach około 8–9 na 6–7 mikrometrów i wyraźnie zgrubiałej ścianie, pokrój ogólnie większy, wcześniejsza pora wysypu oraz osłona, która u tego gatunku bywa błoniasta i zostawia pierścień, zamiast zanikać w postaci nitkowatej kortyny. Kapelusz mierzy od 1,5 do 5 cm, bywa kasztanowy, żółtobrunatny albo perłowokremowy i sinieje po uszkodzeniu; wysyp zarodników jest ciemnopurpurowobrunatny, a trzon o długości 3–9 cm jest zwykle pusty w środku. Pełniejszy obraz północnoamerykańskich gatunków rodzaju zebraliśmy w osobnym tekście.

Co z tej strzykawki da się obejrzeć pod mikroskopem

Przy gatunku nazwanym od kształtu komórek wypada powiedzieć wprost, czego w tej strzykawce nie ma. Cystydy, i te z powierzchni blaszki, i te z jej ostrza, są komórkami hymenium. Blaszek w płynnej kulturze nie ma, więc nie ma w niej także cechy, od której gatunek wziął nazwę — kto liczy na jajowate cystydy w kropli pożywki, będzie szukał bezskutecznie.

Jest natomiast co innego:

• Strzępki — rurki o w miarę równej średnicy, rozgałęziające się pod powtarzalnym kątem.
• Przegrody — poprzeczne ścianki dzielące strzępkę na odcinki, u podstawczaków z porem w środku.
• Sprzążki — mostki przy przegrodach. Szuka się ich dlatego, że ich obecność mówi, czy w strzykawce siedzi grzybnia dwujądrowa.

Ta sama kropla rozstrzyga przy okazji pytanie o kondycję. Grzybnia ma pod powiększeniem strukturę: ciągłe, rozgałęzione rurki. Zakażenie bakteryjne struktury nie ma — daje jednorodną, drobnoziarnistą zawiesinę bez ciągłych nitek. Bez mikroskopu ten sam wniosek wyciąga się z wyglądu strzykawki: prawidłowa jest biała grzybnia wyodrębniona w klarownej cieczy, a jednolite zmętnienie, obca barwa albo kwaśny zapach w chwili otwarcia oznaczają materiał do reklamacji.

Do chwili użycia strzykawka stoi w lodówce, pionowo, powyżej zera i w ciemności, z nienaruszonym zamknięciem. Zamrożenie rozrywa strzępki i jest nieodwracalne. Czym w ogóle jest ta sieć strzępek, wyjaśniamy w tekście o grzybni i jej różnicy wobec grzyba.

Najczęstsze pytania

<!– wp:rank-math/faq-block {"questions":[{"id":"faq-0","title":"Czy w płynnej kulturze widać cystydy, od których gatunek wziął nazwę?","content":"

Nie. Cystydy są komórkami hymenium, czyli warstwy zarodnikotwórczej na blaszkach, a w strzykawce jest wyłącznie grzybnia wegetatywna.

„,”visible”:true},{„id”:”faq-1″,”title”:”Czym ten gatunek różni się od Psilocybe cubensis?”,”content”:”

Niemal wszystkim poza rodzajem. Rośnie na drewnie, a nie na odchodach, owocnikuje wiosną zamiast w cieplejszej porze, ma inny zarys zarodników i obfite jajowate cystydy, których kubensis w takiej formie nie ma. To dwa osobne gatunki, nie dwie odmiany jednego.

„,”visible”:true},{„id”:”faq-2″,”title”:”Czy kultura zawiera psylocybinę?”,”content”:”

Nie. Zawiera wegetatywną grzybnię w pożywce; psylocybina i psylocyna powstają w owocnikach.

„,”visible”:true},{„id”:”faq-3″,”title”:”Czy ten gatunek występuje w Polsce?”,”content”:”

Nie ma polskich zapisów stanowiskowych. Pojedyncze doniesienia z Europy pochodzą od grzybiarzy, nie z opracowań florystycznych, więc nie są podstawą do mówienia o potwierdzonym zasięgu.

nn

Status prawny i skład

n

Produkt zawiera wegetatywną grzybnię w sterylnej pożywce i nie zawiera psylocybiny ani psylocyny. Te związki powstają w owocnikach, nie w grzybni zawieszonej w cieczy — szerzej o tym w tekście o tym, gdzie w grzybie powstaje psylocybina.

n

Sprzedaż i posiadanie grzybni są w Polsce legalne. Przedmiotem sprzedaży jest grzybnia do obserwacji, a doprowadzenie jej do wyrośnięcia owocników jest w Polsce zakazane. Materiał służy do obserwacji mykologicznych, prac mikroskopowych i zachowania linii w kolekcji.

n

Produkt przeznaczony dla osób pełnoletnich. Treść ma charakter informacyjny.

„,”visible”:true}],”listCssClasses”:””,”titleWrapper”:”h3″,”titleCssClasses”:””,”contentCssClasses”:””} –>