Najmocniejsze grzyby psylocybinowe

Na pytanie o najmocniejsze grzyby psylocybinowe internet odpowiada tabelą: gatunki ustawione od najmocniejszego, przy każdym procent suchej masy z dokładnością do drugiego miejsca po przecinku. Kolejność bywa różna, ale liczby powtarzają się co do cyfry, bo pochodzą z jednego, bardzo wąskiego zasobu.

Kiedy prześledzić, skąd te wartości przyszły i co dokładnie zmierzono, ranking się rozsypuje. Nie dlatego, że ktoś zmyślił, tylko dlatego, że danych, na których dałoby się go zbudować, po prostu nie ma.

Skąd biorą się liczby w tych zestawieniach

Całą chemię rodzaju Psilocybe zebrano w 2025 roku w jednym przeglądzie w czasopiśmie Pharmaceuticals. Autorzy przejrzeli 74 artykuły opublikowane od 1958 do 2025 roku i znaleźli w nich dane dla 32 gatunków oraz 36 związków chemicznych. Dla porównania: filogenomiczna praca z 2024 roku w PNAS mówi o około 165 uznanych gatunkach w tym rodzaju, a przegląd z 2025 roku liczy 311 skatalogowanych nazw. Zbadany chemicznie jest więc — zależnie od tego, którą liczbę przyjąć — co dziesiąty albo co piąty.

Najczęściej powielana tabela pochodzi z aneksu przewodnika Paula Stametsa z 1996 roku, a jej wiersze to wartości przepisane z wcześniejszych prac oryginalnych — prowadzonych w różnych krajach, różnymi metodami, na materiale zbieranym przy okazji. Kolejne strony przepisują tę tabelę od siebie, zwykle bez odesłania do źródeł. Liczba wygląda po drodze coraz solidniej, choć nie przybyło za nią ani jednego pomiaru.

Rozrzut wewnątrz gatunku bywa większy niż różnice, które ranking pokazuje

To zarzut najpoważniejszy i najstarszy. Michael Beug i Jeremy Bigwood przebadali w 1982 roku dwadzieścia gatunków z siedmiu rodzajów z północno-zachodnich Stanów Zjednoczonych — jedno laboratorium, jedna procedura, jeden region. Psylocybinę znaleźli w siedmiu gatunkach z trzech rodzajów, a sumaryczna zawartość alkaloidów sięgała od 0,1 do blisko 2 procent suchej masy. I od razu zapisali obserwację, która przekreśla sens rankingu: zawartość w kolejnych zbiorach tego samego gatunku różniła się ponad siedmiokrotnie.

Czterdzieści lat później czeski zespół Kláry Gotvaldovej przebadał jedną metodą chromatografii cieczowej ze spektrometrią mas 226 owocników z 82 zbiorów. Dla łysiczki lancetowatej (Psilocybe semilanceata) — 18 owocników z pięciu zbiorów — psylocybina mieściła się w przedziale od 1,280 do 11,421 mg na gram suchej masy, czyli od 0,13 do 1,14 procent.

Rozrzut prawie dziewięciokrotny, przy jednym laboratorium i tym samym sposobie suszenia; były też kolekcje, w których nie wykryto tryptamin w ogóle. Szczegóły tych oznaczeń opisaliśmy przy okazji analiz zawartości psylocybiny w łysiczce lancetowatej.

Najmocniejszy dowód przyszedł w lipcu 2026 roku z Journal of Fungi. Zespół oznaczył sześć tryptamin w owocnikach czternastu szczepów Psilocybe cubensis hodowanych, suszonych, ekstrahowanych i analizowanych w jednakowych warunkach.

Mimo tej standaryzacji suma tryptamin różniła się między szczepami ponad 7,8-krotnie, od 2,62 do 20,65 mg na gram, a wewnątrz pojedynczego szczepu współczynnik zmienności psylocybiny między owocnikami wynosił od 12,81 do 23,39 procent. To ta sama pułapka, o której pisaliśmy przy nazwach odmian Psilocybe cubensis: nazwa opisuje pokrewieństwo, nie recepturę.

Czterdzieści lat ruchomej metody

Ranking zestawia w jednej kolumnie wyniki z lat osiemdziesiątych i z ostatniej dekady, jakby były tym samym rodzajem liczby. Nie są. Wtedy była to chromatografia cienkowarstwowa i cieczowa z detekcją spektrofotometryczną; dziś standardem jest chromatografia cieczowa ze spektrometrią mas, licząca osobno kilka pokrewnych tryptamin.

Zmieniała się też lista tego, czego w ogóle szukano. Baeocystynę i norbaeocystynę opisano w 1968 roku, aeruginascynę wyodrębniono z Inocybe aeruginascens w 2006 roku, a norpsilocynę zidentyfikowano jako naturalny produkt Psilocybe dopiero w 2017. Praca z 1982 roku nie mogła podać zawartości związku, którego wtedy nie znano — a jej rubryka z sumą alkaloidów oznacza coś innego niż ta sama rubryka dzisiaj.

Do tego dochodzi procedura wyciągu. Jochen Gartz wykazał w 1994 roku, że dobór rozpuszczalnika przesuwa wynik: w wyciągach wodno-alkoholowych psylocyna wychodzi pozornie wyższa, bo woda uruchamia enzym rozkładający psylocybinę już w probówce. Część historycznych rozbieżności między gatunkami to w rzeczywistości różnice między procedurami.

Co właściwie leżało w probówce

Materiał zmienia się szybciej, niż wygląda. Czeskie badania stabilności z 2021 roku dały wynik odwrotny do intuicji: największy ubytek alkaloidów zanotowano dla świeżych grzybów mrożonych w −80 °C, a najmniejszy dla suchej biomasy trzymanej w ciemności w temperaturze pokojowej. Przegląd z 2025 roku podsumowuje, że mrożenie świeżego materiału potrafiło obniżyć zawartość psylocybiny o ponad 80 procent.

Okazy zielnikowe, po które sięga się przy porównaniach historycznych, są pod tym względem najgorszym możliwym materiałem. Zespół Bradshawa przebadał w 2022 roku okazy Psilocybe cubensis, Psilocybe cyanescens i łysiczki lancetowatej w wieku od pięciu do pięćdziesięciu lat. W większości próbek przechowywanych ponad czterdzieści lat alkaloidów nie dało się już wykryć.

Ta sama praca podważa coś jeszcze bardziej podstawowego: etykietę. Autorzy zsekwencjonowali 94 okazy skatalogowane pod 18 nazwami gatunkowymi i stwierdzili, że blisko 13 procent tego, co w zbiorach figurowało jako Psilocybe, należało do innych rodzajów.

Ich wniosek jest bezlitosny: dekady niespójnych oznaczeń taksonomicznych i niespójnych metod pomiaru sprawiają, że większości wcześniejszych badań nie da się uznać za wiarygodne ani powtarzalne. Skalę luki widać też w genetyce — praca z PNAS z 2024 roku odnotowuje, że szlak biosyntezy psylocybiny poznano wtedy u pięciu spośród około 165 gatunków rodzaju.

W najnowszym przeglądzie połowa rubryk jest pusta

Przegląd z 2025 roku podaje dla całego rodzaju zakres psylocybiny od 0,0008 do 2,02 procent suchej masy — rozpiętość ponad trzech rzędów wielkości, obejmująca wszystko, co kiedykolwiek opublikowano. Górna granica pokrywa się z najwyższą wartością, jaką Rudolf Brenneisen i Stefan Borner podali w 1988 roku dla 52 próbek łysiczki lancetowatej ze Szwajcarii.

Dla mniej więcej połowy z 32 gatunków ujętych w tym przeglądzie w rubryce ze stężeniem stoi adnotacja, że nie podano żadnego. Jest wśród nich Psilocybe azurescens — takson, który w krążących tabelach zajmuje zwykle pierwsze miejsce. Skąd wzięła się ta reputacja i na ilu pomiarach stoi, rozbieramy osobno w tekście o Psilocybe azurescens.

To przesądza o kształcie rankingu. Najwyższe wartości i najszersze zakresy mają gatunki mierzone najczęściej, bo przy większej liczbie pomiarów łatwiej trafić na okaz skrajny. Górny kraniec tabeli odzwierciedla więc nakład pracy badaczy, a nie biologię grzyba. Dolny nie zawiera gatunków słabych — zawiera niezmierzone.

Jak wyglądałoby badanie, które mogłoby to rozstrzygnąć

Porządne porównanie międzygatunkowe jest do pomyślenia. Musiałoby spełnić kilka warunków naraz:

tożsamość każdego okazu potwierdzona sekwencjonowaniem, a nie oznaczeniem terenowym;
wiele zbiorów na gatunek i wiele owocników w każdym zbiorze, z różnych części zasięgu — inaczej mierzy się jedno stanowisko, nie gatunek;
jedno laboratorium, jedna zwalidowana metoda i wzorce z tej samej serii;
ustalony etap dojrzałości i ustalona część owocnika, bo kapelusz i trzon różnią się zawartością;
jeden protokół suszenia i przechowywania oraz ten sam panel oznaczanych związków;
publikowane rozkłady wyników, a nie same wartości maksymalne;
model statystyczny rozdzielający zmienność wewnątrz zbioru, między zbiorami i między gatunkami.

Ostatni punkt jest najważniejszy, bo dopiero on odpowiada na właściwe pytanie: czy różnica między gatunkami jest w ogóle większa od szumu w obrębie jednego. Praca z 2026 roku pokazuje, że taki projekt da się wykonać — ale objął jeden gatunek i czternaście szczepów z jednej hodowli. Rozciągnięcie go na trzydzieści gatunków w ich naturalnych zasięgach to przedsięwzięcie innego rzędu.

Dlaczego takiego badania nie ma

Psylocybina i psylocyna są substancjami kontrolowanymi w większości państw, więc materiał i wzorce analityczne wymagają zezwoleń — laboratoriów, które mogą się tym legalnie zająć, jest niewiele. Zbieranie okazów z całego zasięgu gatunku przez kilka sezonów jest kosztowne, a w wielu jurysdykcjach zabronione. Droga retrospektywna, przez zbiory zielnikowe, jest zamknięta, bo materiał się rozłożył.

Nie ma też komu tego sfinansować. Badania kliniczne nad psylocybiną prowadzi się na czystej substancji syntetycznej o znanej masie, właśnie dlatego, że materiał grzybowy jest zmienny — sponsor takiego badania nie ma interesu w ustalaniu, który gatunek zawiera średnio więcej alkaloidu.

Zostaje pytanie, czy odpowiedź byłaby warta zachodu. Przy zmienności, która wewnątrz jednego gatunku sięga rzędu wielkości, średnia gatunkowa niewiele mówi. Ranking mocy gatunków jest artefaktem niedoboru danych, a nie ustaleniem naukowym.

Procenty suchej masy opisują konkretną próbkę zmierzoną konkretną metodą w konkretnym roku — i tylko tyle. Nie przeliczamy ich tutaj na porcje ani na żadną inną wielkość, bo taki przelicznik przy tym rozrzucie nie miałby sensu.

Status prawny w Polsce

Psylocybina i psylocyna figurują w wykazie substancji psychotropowych grupy I-P, wydawanym przez ministra zdrowia na podstawie art. 44f pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (tekst jednolity rozporządzenia: Dz.U. 2024 poz. 1139). Owocniki gatunków, o których mowa w tym tekście, zawierają obie te substancje, więc ich zbieranie i posiadanie jest w Polsce nielegalne — niezależnie od tego, ile alkaloidu akurat w nich jest.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Treść przeznaczona dla osób pełnoletnich.