Pytanie o status psylocybiny w Polsce pada zwykle w formie „czy grzyby są legalne”. Odpowiedź wymaga jednak przesunięcia samego pytania, bo polskie prawo narkotykowe nie rozstrzyga o gatunkach. Rozstrzyga o cząsteczkach, a całą resztę wyprowadza z tego, co dana rzecz zawiera.
Poniżej: gdzie stoi psylocybina w wykazie, dlaczego z ustawy zniknęła definicja grzybów halucynogennych, jakie zastosowanie dopuszcza grupa I-P i które przepisy karne realnie wchodzą w grę — z podaniem jednostek redakcyjnych, żeby dało się sprawdzić każde zdanie.
Psylocybina stoi w grupie I-P, pod pozycją 86
Wykazów nie ma w samej ustawie. Od nowelizacji z 2018 roku wydaje je minister zdrowia w drodze rozporządzenia, a podstawą jest art. 44f ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii. Obowiązuje rozporządzenie z 17 sierpnia 2018 r., dziś w tekście jednolitym ogłoszonym w czerwcu 2024 roku.
W załączniku nr 1, w tabeli substancji psychotropowych grupy I-P, psylocyna figuruje pod pozycją 76, a psylocybina pod pozycją 86. Obie opisane są wzorem chemicznym: psylocyna jako 3-(2-dimetyloaminoetylo)-4-hydroksyindol, psylocybina jako diwodorofosforan tego samego szkieletu indolowego.
Ta sama grupa obejmuje kilka syntetycznych analogów: 4-AcO-DiPT pod pozycją 40, 4-AcO-DMT pod 41, 4-AcO-MET pod 42 i 4-HO-MET pod 47. Lista jest więc szersza niż dwie cząsteczki z grzyba — ale wciąż pozostaje listą cząsteczek. W całym rozporządzeniu, razem z trzema załącznikami, nie pada nazwa żadnego gatunku grzyba ani nawet samo słowo „grzyb”. Wobec roślin ustawodawca postąpił inaczej: piętnaście gatunków wpisał z nazwy łacińskiej, każdy z formułą obejmującą rośliny żywe lub susz, nasiona, wyciągi i ekstrakty. Co z tej asymetrii wynika dla materiału rozmnożeniowego, rozkładamy przy okazji statusu zarodników.
Definicja grzybów halucynogennych przetrwała niemal trzynaście lat i nic nie zmieniła
Ustawa z 2005 roku w brzmieniu ogłoszonym zaczynała słowniczek od takiego punktu: grzyby halucynogenne to grzyby zawierające substancje psychotropowe (art. 4 pkt 1). Przepis wszedł w życie 4 października 2005 r.
Rzecz w tym, że w całym tekście tej ustawy sformułowanie „grzyby halucynogenne” pojawiało się dokładnie jeden raz — właśnie w definicji. Nie posługiwał się nim żaden przepis nakazujący, zakazujący ani karny. Ustawa zdefiniowała pojęcie, po które potem ani razu nie sięgnęła.
Skończyło się to 21 sierpnia 2018 r., kiedy weszła w życie nowelizacja z 20 lipca 2018 r. Jej art. 1 pkt 3 lit. a brzmi krótko: w art. 4 uchyla się pkt 1. W obowiązującym tekście jednolitym widnieje w tym miejscu adnotacja „(uchylony)”, a słowo „grzyb” nie pada w ustawie ani razu. Definicja żyje więc już tylko w cudzych cytatach — w prawie nie ma jej od ośmiu lat.
Grupa I-P dopuszcza jedno zastosowanie: badania
Podział na grupy nie jest ozdobnikiem. Art. 32 ust. 1 dzieli substancje psychotropowe na grupy od I-P do IV-P według stopnia ryzyka uzależnienia oraz zakresu stosowania w celach medycznych, a konsekwencję tego podziału opisuje art. 33.
Ustęp pierwszy pozwala używać substancji z grup II-P, III-P i IV-P w celach medycznych, przemysłowych lub w celu prowadzenia badań. Ustęp drugi traktuje grupę I-P inaczej: te substancje mogą być używane wyłącznie w celu prowadzenia badań. Nie ma tu ani celu medycznego, ani przemysłowego — i to jest powód, dla którego lekarz w Polsce nie wypisze recepty na psylocybinę. Nie chodzi o brak dobrej woli, tylko o kategorię, w której ta cząsteczka stoi.
Same badania mają własną procedurę i dwa różne organy. Wytwarzanie, przetwarzanie i przerabianie substancji z grupy I-P przez jednostki naukowe, w zakresie ich działalności statutowej, wymaga zezwolenia Głównego Inspektora Farmaceutycznego (art. 35 ust. 1 pkt 3). Samo stosowanie w badaniach naukowych — zezwolenia wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego (art. 35 ust. 2). To rozróżnienie bywa w publicystyce zlewane w jedno, choć chodzi o dwa odrębne zezwolenia.
Badania kliniczne nad psylocybiną mają w Polsce swoje ośrodki
Ścieżka badawcza nie jest teoretyczna. Badanie NCT05711940 — faza III sponsorowana przez COMPASS Pathways, preparat COMP360 w depresji lekoopornej, 572 uczestników, start 14 lutego 2023 r. — wymienia w rejestrze ClinicalTrials.gov trzy ośrodki w Polsce: jeden w Bydgoszczy i dwa w Gdańsku, w tym Klinikę Psychiatrii Dorosłych Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego.
Drugie badanie z polskimi ośrodkami, NCT06793397, dotyczy deuterowanego analogu psylocyny oznaczonego CYB003 w dużej depresji; rekrutację rozpoczęto w grudniu 2025 r., a ośrodki działają w Białymstoku, Bydgoszczy, Gdańsku i Warszawie.
Udział w badaniu klinicznym to co innego niż dostępność leku, a faza III nie jest rejestracją. Stan dowodów opisujemy osobno w przeglądzie badań klinicznych; tutaj liczy się to, że polskie prawo taką ścieżkę przewiduje, a instytucje z niej korzystają.
Które przepisy karne naprawdę wchodzą w grę
Posiadanie środków odurzających lub substancji psychotropowych wbrew przepisom ustawy jest zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3 (art. 62 ust. 1). Przy znacznej ilości widełki rosną do przedziału od roku do 10 lat, a w wypadku mniejszej wagi spadają do grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
Wytwarzanie, przetwarzanie i przerabianie opisuje art. 53 ust. 1 — także do 3 lat. Przy znacznej ilości albo działaniu w celu osiągnięcia korzyści wchodzi typ kwalifikowany: grzywna i pozbawienie wolności od lat 3 do 20, w brzmieniu obowiązującym od 1 października 2023 r. Rozstrzygająca jest tu definicja z art. 4 pkt 35, która wytwarzaniem nazywa czynności, za pomocą których mogą być otrzymywane środki odurzające lub substancje psychotropowe.
Przepis o uprawie bywa przywoływany błędnie. Art. 63 ust. 1 wymienia mak, konopie i krzew koki — i nic poza nimi. Grzybów w tym przepisie nie ma, więc hodowla grzybów nie jest „uprawą” w rozumieniu ustawy. Nie znaczy to, że nic z tego nie wynika: kiedy w hodowli pojawiają się owocniki gatunku wytwarzającego psylocybinę, powstaje materiał zawierający substancję z wykazu, czyli preparat w rozumieniu art. 4 pkt 17. To moment, w którym zastosowanie znajduje art. 53, a nie art. 63. Ten sam mechanizm rozbieramy na czynniki pierwsze przy statusie łysiczki lancetowatej.
Cztery zdania, które krążą po internecie i są nieprawdziwe
Grzyby psylocybinowe są wymienione w polskim wykazie. Nie są. Wykaz wymienia cząsteczki. Dla piętnastu gatunków roślin ustawodawca zrobił wyjątek i wpisał je z nazwy łacińskiej — wobec grzybów nie sięgnął po tę technikę ani razu.
Nieznaczna ilość na własny użytek jest legalna. Art. 62a niczego nie legalizuje. Pozwala umorzyć postępowanie, także przed wydaniem postanowienia o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia, jeżeli ilość jest nieznaczna i przeznaczona na własny użytek sprawcy, a orzeczenie kary byłoby niecelowe. To decyzja organu prowadzącego sprawę, nie uprawnienie posiadacza — i przepis nie podaje żadnej granicy w gramach.
Sklerocja to nie owocnik, więc są poza ustawą. Prawo nie pyta o morfologię, tylko o zawartość. Preparatem jest produkt zawierający co najmniej jeden środek odurzający lub substancję psychotropową, więc sklerocjum z psylocybiną mieści się w tej definicji dokładnie tak samo jak kapelusz.
Psylocybinę zakazano w 2005 roku. Załącznik do ustawy z 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii wymieniał psylocybinę i psylocynę już wtedy. Jeszcze wcześniej Polskę związała konwencja o substancjach psychotropowych z 1971 r., ogłoszona w Dzienniku Ustaw z 1976 roku. Skąd wziął się sam Wykaz I tej konwencji, opisujemy w osobnym tekście.
Gdzie w tym wszystkim stoi materiał hodowlany
W potocznych dyskusjach zlewają się w jedno trzy różne rzeczy, które warto rozdzielić.
Ustawa opisuje substancje oraz preparaty, które je zawierają: psylocybinę, psylocynę i materiał z ich zawartością. Zestawy hodowlane dostępne w sprzedaży to co innego — podłoże, grzybnia i osprzęt, oferowane jako materiał do obserwacji mikroskopowych i pracy badawczej. Trzecia rzecz to postępowanie kupującego: doprowadzenie grzybni do owocnikowania jest w Polsce nielegalne, bo prowadzi do powstania materiału zawierającego substancję z wykazu, a za zgodność własnego postępowania z prawem odpowiada osoba, która taki materiał nabywa.
Dlatego nie znajdziesz tu opisu, jak owocnikowanie wywołać. To nie przeoczenie redakcyjne, tylko świadomie postawiona granica.
Najczęstsze pytania
Czy psylocybina jest w Polsce legalna?
Nie. Psylocybina i psylocyna figurują w grupie I-P wykazu substancji psychotropowych, pod pozycjami 86 i 76. Grupa I-P dopuszcza jedno zastosowanie: prowadzenie badań, po uzyskaniu zezwolenia właściwego organu inspekcji farmaceutycznej.
Czy lekarz może przepisać psylocybinę?
Nie. Art. 33 ust. 2 pozwala używać substancji z grupy I-P wyłącznie w celu prowadzenia badań. Cel medyczny ustawodawca zapisał dla grup II-P, III-P i IV-P, do których psylocybina nie należy.
Ile grzybów można mieć przy sobie bez konsekwencji?
Ustawa nie podaje żadnego progu ilościowego. Art. 62a posługuje się pojęciem ilości nieznacznej, ale nie definiuje go liczbą i nie czyni posiadania legalnym — daje wyłącznie możliwość umorzenia postępowania.
Czy zarodniki są objęte wykazem?
Wykaz wymienia substancje, a w bazydiosporach nie wykryto ani psylocybiny, ani psylocyny. Szczegóły, razem z tym, jak tę samą kwestię rozwiązały Norwegia i Wielka Brytania, omawiamy w osobnym tekście o zarodnikach.
Czy w Polsce prowadzi się badania nad psylocybiną?
Tak. W rejestrze ClinicalTrials.gov widnieją dwa badania z ośrodkami w Polsce: faza III preparatu COMP360 w depresji lekoopornej oraz badanie deuterowanego analogu psylocyny CYB003.
Treść przeznaczona dla osób pełnoletnich (18+). Artykuł przedstawia stan prawny na wrzesień 2026 r., ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani porady lekarza.
Źródła
- Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii — tekst jednolity — Dz.U. 2023 poz. 1939 (art. 4 pkt 17 i 35, art. 32, art. 33, art. 35, art. 44f, art. 53, art. 62, art. 62a, art. 63)
- Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii — tekst ogłoszony — Dz.U. 2005 nr 179 poz. 1485 (pierwotne brzmienie art. 4 pkt 1)
- Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii oraz ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej — Dz.U. 2018 poz. 1490 (art. 1 pkt 3 lit. a; wejście w życie 21 sierpnia 2018 r.)
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 17 sierpnia 2018 r. w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych — tekst jednolity — Dz.U. 2024 poz. 1139 (załącznik nr 1, grupa I-P, poz. 40, 41, 42, 47, 76 i 86)
- Ustawa z dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii — Dz.U. 1997 nr 75 poz. 468 (załącznik: psylocyna, psylocybina)
- Konwencja o substancjach psychotropowych, sporządzona w Wiedniu dnia 21 lutego 1971 r. — Dz.U. 1976 nr 31 poz. 180
- Efficacy, Safety, and Tolerability of Two Administrations of COMP360 in Participants With Treatment-Resistant Depression — COMPASS Pathways, faza III, rejestr ClinicalTrials.gov
- A Study of a Deuterated Psilocin Analog (CYB003) in Humans With Major Depressive Disorder — rejestr ClinicalTrials.gov
