Opis w katalogu brzmi zwykle podobnie: szczep zebrany w Oaxace, wywodzący się z tradycji ludu Mazateków, tego samego, którego obrzędy poznał świat w latach pięćdziesiątych. To ładna genealogia i przez ćwierć wieku nikt jej publicznie nie sprawdził.
Da się ją sprawdzić. Nie da się jej potwierdzić. Poniżej: co o pochodzeniu tej linii jest zapisane, gdzie kończą się dokumenty i dlaczego uczciwa odpowiedź brzmi „nie wiadomo”.
Na mapie Meksyku nie ma miejscowości o nazwie Mazatapec
Nazwa wygląda na toponim i tak działa na czytelnika. Kłopot w tym, że w Meksyku nie ma takiego miejsca. Jest Mazatepec — gmina i miasteczko w stanie Morelos, w środkowym Meksyku, oraz miejscowość o tej samej nazwie w gminie Tlatlauquitepec w Puebli. Obie leżą poza Sierra Mazateca, czyli poza terytorium Mazateków w północno-zachodniej Oaxace.
Sama nazwa Mazatepec pochodzi z nahuatl: mazatl (jeleń) plus tepetl (góra), czyli „jelenia góra”. Rdzeń jest ten sam co w słowie „Mazateko”, ale to dwa różne wyrazy. „Mazateko” wywodzi się z nahuatl mazatecatl, „ludzie jelenia” — i jest egzonimem, nazwą nadaną z zewnątrz. Sami Mazatekowie określają się jako Ha shuta Enima.
Handlowa etykieta łączy więc dwa podobnie brzmiące słowa w trzecie, które nie oznacza ani ludu, ani miejsca. Przywołuje region, ale go nie wskazuje.
Najstarszy datowany ślad nazwy to strona sprzedawcy zarodników z maja 2000 roku
Najwcześniejszy publicznie dostępny, datowany dokument z tą nazwą, jaki udało się odnaleźć, to podstrona amerykańskiego serwisu z zarodnikami The Hawk’s Eye, zarchiwizowana przez Internet Archive 28 maja 2000 roku (grafika nagłówka — dwa dni wcześniej). Prowadził go Ryche Hawk.
Strona jest o tyle cenna, że opisuje sam moment nadania nazwy — i robi to wbrew własnemu interesowi. Autor pisze wprost, że zmienia dotychczasową nazwę linii, ponieważ inny dostawca sprzedaje ją już jako Mazatapec i nie chce, żeby klienci się mylili. Etykieta jest więc starsza od tego dokumentu, a jej pierwszy autor pozostaje nieznany.
Na tej jednej stronie nazwa pojawia się w trzech pisowniach — Mazatapec, Mazatepec i Mazatepc — a ta sama linia bywa nazywana „Oaxacan Cubensis”. Etykieta, która w chwili powstania nie ma ustalonego brzmienia, nie jest zapisem pochodzenia. Jest znakiem towarowym w budowie.
Autor sam opisał, skąd wie — i jest to łańcuch znajomych
Fragment o pochodzeniu materiału jest pierwszoosobowy i rozbrajająco szczery. Zarodniki przyszły, jak pisze autor, od znajomego, który dostał je „from a friend of a friend who lives in Mexico”. Dokładne miejsce pochodzenia miało zostać ustalone później: ów znajomy znajomego skontaktował się ze swoimi znajomymi w Meksyku i przekazał, że chodzi o „okolice Mazatapec”.
To relacja z trzeciej ręki, opisana jako relacja z trzeciej ręki. Nie ma w niej nazwiska zbieracza, daty zbioru, współrzędnych, opisu siedliska ani okazu zielnikowego. Strona konkurencyjnego dostawcy z kwietnia 2001 roku jest jeszcze oszczędniejsza: pisze tylko, że linia została pozyskana i udomowiona z dzikich stanowisk w Meksyku, bez wskazania jakiegokolwiek regionu.
To nie jest wyjątek w tej branży. Historia Golden Teacher ma dokładnie tę samą wadę — jest powtarzana, nie udokumentowana.
W bazach genetycznych nie ma ani jednego okazu z Meksyku
Tu robi się konkretnie. W bazach NCBI słowo „Mazatapec” występuje w dwóch rekordach, obu typu BioSample: SAMN19641444 i SAMN20014332. Oba zgłosiła firma Medicinal Genomics (zgłaszający: Kevin McKernan), oba w 2021 roku, oba w ramach tego samego projektu genomowego.
Metadane są jednoznaczne. Materiałem wyjściowym są zarodniki z handlu, data pozyskania to 19 kwietnia 2021, a pole „lokalizacja geograficzna” zawiera w jednym przypadku „USA”, w drugim „USA: Massachusetts”. Jeden z izolatów nosi wprost oznaczenie odsyłające do amerykańskiego sklepu z zarodnikami.
Innymi słowy: jedyna informacja geograficzna, jaką nauka ma o Mazatapecu, wskazuje na amerykańskie laboratorium i amerykański sklep. Nie ma okazu zielnikowego, nie ma zbioru terenowego, nie ma sekwencji z materiału meksykańskiego. Nie ma czego porównywać.
W recenzowanej literaturze nazwa pada raz — z przypisem, który jej nie unosi
Wyszukiwanie w Europe PMC zwraca dla hasła „Mazatapec” jedno trafienie, w bazie Crossref — zero. Tym jednym trafieniem jest przeglądowa praca o kultywarach Psilocybe cubensis opublikowana w 2025 roku w „Journal of Fungi”. Nazwa pojawia się tam w jednym zdaniu wyliczanki: Mazatapec ma być powiązany z bogatą tradycją duchową regionu Mazateków w Meksyku.
Zdanie ma przypis. Przypis prowadzi do pracy z 2024 roku z „Analytica Chimica Acta”, która metodą chromatografii cieczowej sprzężonej ze spektrometrią mas oznacza zawartość psylocybiny i psylocyny w szczepach P. cubensis. To praca analityczno-chemiczna. Nie zawiera i nie może zawierać ustaleń etnograficznych o Mazatekach.
Jedyna naukowa wzmianka o pochodzeniu tego szczepu jest więc wtrętem opartym na źródle mówiącym o czymś innym. Tak właśnie opowieść handlowa wchodzi do piśmiennictwa: nie przez badanie, tylko przez akapit wprowadzający.
Co Mazatekowie rzeczywiście stosowali, a co jest osobną sprawą
Tradycja jest realna i dobrze opisana. Mazateccy uzdrowiciele prowadzili nocne czuwania nad chorymi, a zachodni czytelnicy dowiedzieli się o nich po 1957 roku — historię tego przełomu opisaliśmy osobno. Grzybami czuwań były przede wszystkim Psilocybe mexicana i Psilocybe caerulescens, nie P. cubensis.
Gastón Guzmán w przeglądzie z 2008 roku wymienia jednak P. cubensis wśród gatunków używanych przez Mazateków — obok P. caerulescens, P. cordispora, P. mexicana i P. zapotecorum. Gatunek rzeczywiście rośnie w Oaxace i rzeczywiście bywa tam stosowany.
I tu leży cała różnica. Etnomykologia opisuje, czego używa lud. Nie orzeka, skąd pochodzi konkretna linia hodowlana sprzedawana w Ohio czy Amsterdamie. Między tymi dwoma zdaniami nie ma żadnego dokumentu.
Warto dodać, że nawet obecność P. cubensis w prekolumbijskim Meksyku jest przedmiotem sporu: Guzmán uważał, że gatunek przywędrował z bydłem po konkwiście, a praca z 2026 roku w „Proceedings of the Royal Society B” pokazała, że jego koprofilna nisza jest o rzędy wielkości starsza niż hodowla bydła — pisaliśmy o tym przy okazji ekspansji gatunku.
Genomy nie potwierdzają, żeby nazwy odpowiadały odrębnym liniom regionalnym
W 2023 roku w „Current Biology” ukazała się praca porównująca 38 izolatów z naturalizowanej populacji australijskiej z 86 genomami kultywarów z handlu. Wynik jest niewygodny dla całego nazewnictwa: kultywary mają niskie efektywne wielkości populacji, wysoką homozygotyczność, ślady samozapłodnienia i propagacji klonalnej, a analiza pokrewieństwa wskazuje, że większość z nich wywodzi się z blisko spokrewnionych populacji.
Nazwa obiecująca odrębne pochodzenie regionalne jest zatem z definicji słabym twierdzeniem — niezależnie od tego, jak brzmi. Szerzej o tym, czym w ogóle jest nazwa odmiany Psilocybe cubensis.
Poziom pewności: nie wiadomo — i to jest odpowiedź
Podsumowanie jest krótkie. Udokumentowane: nazwa krąży w amerykańskim handlu zarodnikami co najmniej od maja 2000 roku, została przejęta od innego, nieznanego dostawcy, a jej pisownia nie była wtedy ustalona. Nieudokumentowane: kto zebrał materiał, kiedy, gdzie, czy pochodził z Oaxaki i czy ma cokolwiek wspólnego z Mazatekami.
To nie jest dowód, że materiał nie przyjechał z Meksyku — być może przyjechał. To dowód, że nikt tego nie zapisał. Skojarzenie z ludem Mazateków dopisano do etykiety później, a powtórzenie go tysiąc razy nie zamieniło go w rodowód.
Uczciwa wersja opisu brzmiałaby więc: linia hodowlana o meksykańskiej reputacji i nieznanej historii. Krócej, ale bez zmyślania.
Status prawny w Polsce
Growkity są w Polsce legalne, natomiast psylocybina pozostaje substancją nielegalną, a doprowadzenie grzybni do wyrośnięcia owocników jest zakazane. Ten tekst opisuje historię nazwy, nie zachęca do niczego.
FAQ: pochodzenie szczepu Mazatapec
Czy Mazatapec pochodzi od ludu Mazateków?
Nie ma na to żadnego dokumentu. Skojarzenie opiera się na podobieństwie brzmienia nazwy, a nie na zapisie zbioru, okazie zielnikowym czy sekwencji z materiału meksykańskiego.
Czy istnieje miejscowość Mazatapec?
Nie. Istnieje Mazatepec — gmina w stanie Morelos oraz miejscowość w Puebli. Żadna z nich nie leży w Sierra Mazateca.
Od kiedy nazwa jest w obiegu?
Najstarszy datowany ślad, jaki udało się odnaleźć, to strona amerykańskiego sprzedawcy zarodników zarchiwizowana 28 maja 2000 roku. Sama strona przyznaje, że przejmuje nazwę od innego dostawcy, więc etykieta jest starsza.
Czy nauka badała ten szczep?
Genomowo — tak, ale wyłącznie na materiale kupionym w sklepie z zarodnikami w Stanach Zjednoczonych. W recenzowanej literaturze nazwa pada raz, w zdaniu wprowadzającym, z przypisem do pracy chemicznej.
Czy Mazatekowie używają Psilocybe cubensis?
Według przeglądu Gastóna Guzmána z 2008 roku — tak, obok kilku innych gatunków. To jednak stwierdzenie o gatunku, a nie o pochodzeniu konkretnej linii hodowlanej z handlu.
Treść przeznaczona dla osób pełnoletnich. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.
Źródła
- Mazatapec Mexican Cubensis — archiwalna strona The Hawk’s Eye — Internet Archive, zrzut z 28 maja 2000
- Psilocybe cubensis, Mazatapec Strain — archiwalna strona The Spore Works — Internet Archive, zrzut z 8 kwietnia 2001
- BioSample SAMN19641444 — strain Mazatapec, izolat 2-SporeWorks — NCBI, zgłoszenie Medicinal Genomics, 2021
- BioSample SAMN20014332 — strain Mazatapec-cube — NCBI, zgłoszenie Medicinal Genomics, 2021
- Exploring Psilocybe cubensis Strains: Cultivation Techniques, Psychoactive Compounds, Genetics and Research Gaps — Kurzbaum i wsp., Journal of Fungi 11(2): 99, 2025
- Determination of psilocybin and psilocin content in multiple Psilocybe cubensis mushroom strains using liquid chromatography-tandem mass spectrometry — Goff i wsp., Analytica Chimica Acta 1288: 342161, 2024
- Domestication through clandestine cultivation constrained genetic diversity in magic mushrooms relative to naturalized populations — McTaggart i wsp., Current Biology 33(23): 5147–5159, 2023
- Discovery of the closest free-living relative of the domesticated magic mushroom Psilocybe cubensis in Africa — Bradshaw i wsp., Proceedings of the Royal Society B, 2026
- Hallucinogenic Mushrooms in Mexico: An Overview — G. Guzmán, Economic Botany 62(3): 404–412, 2008
- Etnografía del pueblo mazateco de Oaxaca — Ha shuta Enima — Instituto Nacional de los Pueblos Indígenas
- Mazateco — Catálogo Nacional de Pueblos y Comunidades Indígenas y Afromexicanas — Instituto Nacional de los Pueblos Indígenas
