Nazwa Psilocybe natalensis funkcjonuje dziś w dwóch obiegach naraz. W jednym jest legalnym epitetem gatunkowym z 1995 roku, przypisanym do konkretnego okazu wzorcowego leżącego w zielniku w Lipsku. W drugim to etykieta na linii hodowlanej sprzedawanej na całym świecie jako Natal Super Strength.
W marcu 2026 roku okazało się, że te dwa obiegi opisują różne grzyby. Zespół Bradshawa zsekwencjonował okazy typowe wszystkich dostępnych afrykańskich gatunków Psilocybe i przy okazji rozwiązał zagadkę, o którą hodowcy spierali się od lat — a przy tym przesunął sam gatunek natalensis w zupełnie inne miejsce drzewa rodowego, niż mu dotąd przypisywano.
Pierwszy siniejący Psilocybe opisany z Południowej Afryki
Materiał zebrali Jochen Gartz i M. T. Smith 22 stycznia 1994 roku podczas wyprawy terenowej w prowincji Natal, dzisiejszym KwaZulu-Natal. Opis gatunku ukazał się rok później, autorstwa Gartza, Dereka Reida, Smitha i Alberta Eickera, w czasopiśmie Integration (tom 6, strony 29–32). Tytuł pracy mówił wprost, o co chodziło autorom: był to pierwszy rodzimy siniejący przedstawiciel pieczarkowców opisany z Republiki Południowej Afryki.
Holotyp złożono w zielniku LZ przy uniwersytecie w Lipsku, gdzie pracował wtedy Gartz. Index Fungorum prowadzi tę nazwę jako legitymną do dziś i jako nazwę bieżącą wskazuje ją samą — czyli nikt jej nigdy nie zsynonimizował. Kontekst ma znaczenie: mykologia Afryki jest jednym z najsłabiej zbadanych obszarów świata i przez kolejne trzy dekady lista gatunków Psilocybe opisanych z tego kontynentu urosła zaledwie do siedmiu.
Rośnie na nawożonej glebie pastwiska, a nie na samym łajnie
Adnotacja siedliskowa w rejestrze nomenklatorycznym brzmi rzeczowo: na żyznej, nawożonej glebie pastwiska. To detal, który przez lata uchodził za główną różnicę wobec Psilocybe cubensis. Kubensis jest ściśle związany z odchodami bydła i rośnie bezpośrednio na nich; natalensis zapisano na wypasanej murawie, w glebie wzbogaconej przez zwierzęta, ale nie na samej kupie.
Gartz opisywał owocniki jako duże i w całości białawe, bez trwałego pierścienia i bez wyraźnej osłony, siniejące po uszkodzeniu. Samo sinienie nie jest przy tym żadnym dowodem tożsamości — reakcję barwną daje kilka niezależnych mechanizmów chemicznych i występuje też u gatunków bez psylocybiny.
Osiem owocników i analiza HPLC z 1994 roku
Dane chemiczne Gartz opublikował w roczniku muzeum w Rovereto, w tej samej pracy, w której zajmował się sklerocjami Psilocybe mexicana i świeżo wtedy opisanym Psilocybe azurescens. Tabela dla natalensis obejmuje osiem wysuszonych owocników zebranych 22 stycznia 1994 roku, a więc materiał z tej samej wyprawy, która dała okaz typowy.
Oznaczenia dały psylocybinę w zakresie 0,18–0,60 procent suchej masy, psylocynę 0,10–0,21 procent i baeocystynę 0,01–0,04 procent. Gartz zwrócił uwagę na dwie rzeczy: najwyższe stężenia wypadły w najmniejszych owocnikach, a ilości baeocystyny były niewielkie w porównaniu z gatunkami takimi jak łysiczka lancetowata. Grzybnia hodowana na agarze słodowym zawierała wyłącznie psylocybinę, 0,13–0,28 procent, i — inaczej niż u P. mexicana — nie tworzyła sklerocjów.
Te liczby trzeba czytać z zastrzeżeniem, które w 1995 roku nie istniało: oznaczenie gatunku opierało się wtedy wyłącznie na morfologii. Sam Gartz zauważył zresztą, że poziomy alkaloidów w badanym materiale były zbliżone do tych, jakie mierzył u Psilocybe cubensis — co samo w sobie odbiera handlowej nazwie Super Strength jej najmocniejszy argument.
Marzec 2026: nowy gatunek z Zimbabwe i przesunięcie natalensis
Praca Bradshawa i współpracowników, opublikowana 11 marca 2026 roku w Proceedings of the Royal Society B (tom 293, numer 2066, DOI 10.1098/rspb.2025.2270), miała odpowiedzieć na inne pytanie: skąd pochodzi Psilocybe cubensis. Autorzy zsekwencjonowali okazy typowe wszystkich znanych i dostępnych afrykańskich gatunków rodzaju i przeprowadzili analizy wielolokusowe oraz datowanie molekularne.
Wynik: afrykańskie okazy oznaczane dotąd jako P. cubensis, P. cf. cubensis i P. cf. natalensis tworzą grupę monofiletyczną siostrzaną wobec kladu z holotypem Stropharia cubensis Earle. To nowy gatunek, Psilocybe ochraceocentrata C. Sharp, A. J. Bradshaw, B. Dentinger & B. van der Merwe, opisany z holotypu zebranego 14 stycznia 2013 roku we wzgórzach Matobo w Zimbabwe i złożonego w Muzeum Historii Naturalnej Zimbabwe. Nazwa odnosi się do ochrowego środka kapelusza. Datowanie molekularne umieszcza ostatniego wspólnego przodka obu gatunków około 1,56 miliona lat temu (przedział 0,71–2,55 miliona lat), a więc na długo przed udomowieniem bydła — co obala dotychczasowe wyjaśnienie, że kubensis rozjechał się po świecie razem z krowami dopiero po 1500 roku.
Co ta praca zrobiła z natalensis, a czego nie zrobiła
Tu zaczyna się część, o której polskie źródła milczą. Sekwencje z holotypu Psilocybe natalensis nie pasowały do żadnej publicznie dostępnej sekwencji, a w drzewie wypadły siostrzano wobec pary Psilocybe chuxiongensis (opisanego z Yunnanu w Chinach) i Psilocybe maluti (opisanego z Południowej Afryki w 2024 roku), z wysokim wsparciem statystycznym.
Odpowiedź na pytanie o relację obu gatunków jest więc jednoznaczna. To dwa odrębne gatunki, a praca nie rewiduje statusu natalensis — nie synonimizuje go i nie unieważnia. Rewiduje jego pozycję: natalensis nie jest bliskim krewnym Psilocybe cubensis, jak podają do dziś popularne kompendia, tylko siedzi w innej gałęzi drzewa, obok gatunków z Lesotho i Chin. Bliskim krewnym kubensis okazał się ochraceocentrata, opisany dopiero teraz.
Warto zauważyć, że oba sąsiadujące z natalensis gatunki są koprofilne — P. chuxiongensis opisano z odchodów bydła w Yunnanie, P. maluti z krowieńca w Wolnym Państwie i Lesotho. Ten drugi jest przy okazji jedynym udokumentowanym z pierwszej ręki przypadkiem tradycyjnego użycia grzybów psylocybinowych w Afryce: uzdrowiciele Basotho stosują go w mieszance zwanej seipone sa koae-ea-lekhoaba.
Skąd w handlu wzięła się nazwa Natal Super Strength
Linia hodowlana Natal Super Strength krąży w obiegu jako Psilocybe natalensis i od tego gatunku bierze nazwę. Zespół Bradshawa sprawdził jednak sekwencje zdeponowane publicznie pod tą etykietą. Materiał referencyjny — sekwencja OK491080.1 w GenBanku, złożona w 2021 roku z linii hodowanej z wysypu zarodników z Południowej Afryki — nie pasuje do okazu typowego natalensis. Cztery z pięciu publicznie zdeponowanych sekwencji grupują się z P. ochraceocentrata. Autorzy nazywają to wprost błędnym oznaczeniem i ostrzegają, że taki rozjazd może w przyszłości rodzić problemy regulacyjne.
Sami autorzy pisali potem, że ich nowy gatunek uchodził wcześniej albo za P. cubensis, albo za P. natalensis sprzedawanego jako Natal Super Strength. Pomyłka nie jest przypadkowa: ochraceocentrata i kubensis to para gatunków kryptycznych, różniących się mikroskopowo głównie kształtem cheilocystyd, więc gołym okiem nie rozdziela ich nikt. To ta sama klasa problemu, którą opisywaliśmy przy nazwach odmian Psilocybe cubensis — tyle że tutaj rozjazd sięga poziomu gatunku, nie kultywaru.
Status prawny w Polsce
Psylocybina i psylocyna figurują w wykazie substancji psychotropowych grupy I-P — psylocyna pod pozycją 76, psylocybina pod pozycją 86 załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z 17 sierpnia 2018 roku, wydawanego na podstawie art. 44f pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 1139). Psilocybe natalensis nie występuje w Polsce w przyrodzie, a jego owocniki zawierają obie te substancje.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Treść przeznaczona dla osób pełnoletnich.
Źródła
- Discovery of the closest free-living relative of the domesticated magic mushroom Psilocybe cubensis in Africa — Proceedings of the Royal Society B 293(2066), 2026
- Wersja preprintowa tej samej pracy z pełnym opisem taksonomicznym — bioRxiv, 2024
- Magic mushrooms: new African species sheds light on the history of the famous fungus — The Conversation, tekst współautorów badania, 2026
- Psilocybe natalensis — rekord nomenklatoryczny — Index Fungorum, Royal Botanic Gardens Kew
- Psilocybe ochraceocentrata — rekord nomenklatoryczny — Index Fungorum, Royal Botanic Gardens Kew
- Gartz J., Reid D. A., Smith M. T., Eicker A., Psilocybe natalensis sp. nov. — the first indigenous blueing member of the Agaricales of South Africa — Integration 6: 29–32, 1995
- Gartz J., Cultivation and analysis of Psilocybe species and an investigation of Galerina steglichii — Annali Museo Civico di Rovereto 10: 297–306, 1995 (przedruk pełnego tekstu)
- A description of two novel Psilocybe species from southern Africa and some notes on African traditional hallucinogenic mushroom use — Mycologia 116(5): 821–834, 2024
- Sekwencja OK491080.1, Psilocybe aff. natalensis — GenBank, NCBI
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych — tekst jednolity — Dz.U. 2024 poz. 1139, ISAP
